Τεφλόν | νέο ποιητικό σκεύος

15/07/2010

30o Συμπόσιο Ποίησης, Το χθες και το αύριο της Ποίησης

Filed under: veni vidi scripsi — raniatef @ 3:53 πμ

Θα μπορέσει η ποίηση που θα έλθει τις στιγμές της κρίσης,
να διεκδικήσει τη συγκίνηση που προκαλεί
το τυχαίο και στιγμιαίο ενός συνθήματος,
χωρίς να χάσει τις αισθητικές της αξιώσεις;
Θα μπορέσει η ποίηση που θα έλθει
να λάμψει πιο έντονα από την πυρκαγιά ενός δέντρου;
Η απάντηση και πάλι δεν θα δοθεί από μια ομιλία,
δεν  θα δοθεί από ένα θεωρητικό έργο.
Η απάντηση θα δοθεί από ένα νέο ποίημα.

«Η σιωπή, η κρίση και το φλεγόμενο δέντρο», Θωμάς Τσαλαπάτης


Κατά τη διάρκεια της φοιτητικής μου ζωής, σε μια περίοδο δηλ. που υποτίθεται ότι διακατέχεσαι από παντός καιρού αναζητήσεις και ανησυχίες, παρότι εγγεγραμένη στα μητρώα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, ποτέ δεν παρακολούθησα το Συμπόσιο Ποίησης, αν και γνώριζα την ύπαρξή του. Η απουσία μου αυτή δεν οφειλόταν διόλου σε ατυχείς συγκυρίες ή ανειλημμένες υποχρεώσεις, ούτε στον ενδόμυχο φόβο που μου προκαλούσε η λέξη συμπόσιο, αλλά στο γεγονός ότι η επαφή μου με την ακαδημαϊκή θεώρηση της λογοτεχνίας μού προξένησε, σχεδόν αυτόματα, ένα είδος αποστροφής για τις πανεπιστημιακού τύπου εκδηλώσεις, αποστροφή που χρόνο με το χρόνο μεγάλωνε και φάνταζε ανέκκλητη. Οπότε, πιο κατάλληλος όρος για να περιγράψω τη μη παρουσία μου στο εν λόγω γεγονός τα χρόνια εκείνα θα έλεγα ότι είναι… η αποχή. Προκατειλημμένη μεν, αποχή δε.
Και μετά πέρασαν τα χρόνια, και ανέβηκα εις την πρωτεύουσαν και για καλή μου τύχη βρέθηκα σπουδάστρια στο Ίδρυμα και γνώρισα, μεταξύ άλλων νέων εραστών της ποίησης, τον Γιώργο Π., ο οποίος μου μίλησε για το Συμπόσιο και για τις καλές εντυπώσεις που του είχε αφήσει ‒αν ενθυμούμαι σωστά‒ η προ διετίας οργάνωση και μετά από χρόνους δύο, εν έτει 2010 δηλ., όντας ξαναμανακάτοικος Πατρών, έπεσε στα χέρια μου το πρόγραμμα του Συμποσίου και μετά χαράς διαπίστωσα ότι θα διάβαζαν ποιήματά τους ο Γιώργος Πέππας, η Πηνελόπη Ζαρδούκα, η Κατερίνα Ζησάκη, τρεις εκ του ιδρύματος, ο Ζήσης Αϊναλής και ο Νίκος Ερηνάκης, δύο τεφλονοσυνεργάτες.  Έφτανε η ώρα να σπάσω την αποχή…ή την προκατάληψη!
Επειδή το πρόγραμμα της Πέμπτης ως εναρκτήριο είχε κυρίως επετειακό χαρακτήρα για τα τριάντα χρόνια ζωής του Συμποσίου, αποφάσισα να το επισκεφτώ τη δεύτερη μέρα για να αποφύγω τις πολλές συγκινήσεις. Και να ’μαι λοιπόν στο κατώφλι της αιθούσης. Το σκηνικό ήταν ακριβώς όπως το ανέμενα. Αμφιθεατρική πλατεία για τους ακροατάς/θεατάς, σκηνή για τους συντονιστάς, τους ομιλητάς και τους ποιητάς. Μακρόσυρτες διαλέξεις για το παρελθόν και το μέλλον της ποίησης, μονόλογοι άλλοτε ζωντανοί άλλοτε ημιμασημένοι, άλλοτε βαρετοί άλλοτε σφριγηλοί και ενδιαφέροντες. Πού και πού μού έρχονταν στον νου εικόνες από τα πρώτα φοιτητικά χρόνια, όταν παρακολουθούσα ανελλιπώς τη λογοτεχνία να κατακερματίζεται μέσα στα αμφιθέατρα και εγώ όχι μόνο έμενα βουβή παρατηρήτρια αλλά κρατούσα και πρακτικά του θεάματος. Οι περισσότερες ομιλίες προέρχονταν από καθηγητές/καθηγήτριες Πανεπιστημίου και κριτικούς. Από το ύφος των περισσότερων εισηγήσεων, συμπεραίνω ότι το συμπόσιο απευθύνεται σε φιλόλογους, ακαδημαϊκούς, κριτικούς λογοτεχνίας και ενδεχομένως σε ποιητές (άραγε πώς λαμβάνει κανείς τον τίτλο του ποιητού τη σήμερον ημέρα;). Από το ύφος των συζητήσεων, συμπεραίνω ότι πολλοί σύνεδροι είναι οι ίδιοι που συναντιούνται κάθε χρόνο για να ανακυκλώσουν συζητήσεις και ιδέες. Το καλό της υπόθεσης ήταν ότι στα ενδιάμεσα των εισηγήσεων παρεμβάλλονταν αναγνώσεις από νεαρούς ποιητές/τριες που έχουν γεννηθεί από το 1980 και μετά. Παρόλο που δεν διέκρινα ποιητικό ανάστημα σε όλους όσους άκουσα, η παρουσία τους έδωσε μια πνοή φρεσκάδας στο Συμπόσιο και μια ελπίδα ανανέωσης, αναγκαία θα έλεγα. Η ενότητα του Σαββατόβραδου είχε ένα ενδιαφέρον καθώς κριτικοί παρουσίαζαν ποιητές και ύστερα οι ποιητές διάβαζαν μερικά ποιήματά τους. Από όσες παρουσιάσεις παρακολούθησα θα ξεχωρίσω την τελευταία, του Θοδωρή Ρακόπουλου γιατί άκουσα ποίηση με ποίηση. Την Κυριακή, οι εισηγήσεις ήταν κατά μία έννοια πιο «σύγχρονες». Θα ξεχωρίσω αυτή του Θωμά Τσαλαπάτη ο οποίος χωρίς ίχνος φιλολογολαγνείας και κυρίως χωρίς φόβο και πάθος έθεσε τους προβληματισμούς του γύρω από την ποιητική πράξη ειδικά μετά τα γεγονότα του περσινού Δεκέμβρη (βλ. προμετωπίδα).
Προσπαθώντας, ίσως ανεπιτυχώς, να συμμαζέψω τη σκέψη μου και τις εντυπώσεις μου, θα έλεγα ότι ένιωσα το Συμπόσιο γερασμένο. Δεν αναφέρομαι στο μέσο όρο ηλικίας των συμμετεχόντων, αλλά στον τρόπο επιτέλεσης. Το «δασκαλοκεντρικό» πρότυπο, οι ασύμμετρες σχέσεις εξουσίας, το μουγγό κοινό, η μεταφορά της συζήτησης μετά από τρεις εισηγήσεις, η δυναστεία του μικροφώνου, η συρρίκνωση του χρόνου της συζήτησης, το είδος «μη-συζήτηση» συζήτηση συνιστούν μερικά από τα σημάδια των γηρατειών. Πιο σημαντική, ωστόσο, θεωρώ την απουσία μιας γόνιμης δράσης-αντίδρασης, μιας μέθεξης. Πέρα από λιγοστές στιγμές, δεν αισθάνθηκα την συν-κοινωνία της ποίησης, όπως έχω ξαναπεί στο άρθρο «Πάμε ποίηση;» στα Τετράδια του Ελπήνορα. Μπορεί το πρόβλημα να οφείλεται σε εμένα, δε λέω. Λίγο το κακό. Μπορεί και όχι όμως.
Αν και εφόσον το μοντέλο του Συμποσίου θέλει να ανταγωνίζεται με αυτό των φιλολογικών διαλέξεων, θα πρότεινα να γίνει κάπως πιο φιλικό προς τον ακροατή/θεατή, π.χ. να διανέμεται κάποιο φυλλάδιο με τα κύρια σημεία της κάθε εισήγησης ή να χρησιμοποιείται, λέμε τώρα, powerpoint για να παρακολουθεί το κοινό με μεγαλύτερη ευκολία το ξετύλιγμα των σκέψεων, η συζήτηση να πραγματοποιείται μετά από κάθε εισήγηση και να είναι στοχευμένη σε όσα ακούστηκαν κλπ.
Το ευοίωνο του πράγματος. Οι νέοι άνθρωποι ήταν εκεί. Τουλάχιστον ήταν περισσότεροι από όσους έχω δει ποτέ σε τέτοιου είδους συνάξεις. Όσοι ποιητές/τριες γεννημένοι μετά το 1980 διάβασαν έργα τους είχαν τη χαρά ν’ ακούσουν τα βιογραφικά τους στοιχεία να διαβάζονται από τον συντονιστή της ενότητας, είχαν τη χαρά να διαβάσουν τα έργα τους, να χειροκροτηθούν, ν’ ακούσουν ένθερμα και υποστηρικτικά λόγια. Ήρθαν, είδαν, διάβασαν και απήλθαν. Ίδιοι; Διαφορετικοί; Απογοητευμένοι; Ικανοποιημένοι; Ποιος ξέρει;! Στα μεταξύ μας πηγαδάκια, ένας από τους νέους ποιητές είπε ότι όσοι παρεύλαυναν για να διαβάσουν ποιήματά τους έμοιαζαν με έκθεμα, λες και ήταν το ευχάριστο διάλειμμα από τις εισηγήσεις. Δεν ξέρω αν οι υπόλοιποι ένιωσαν το ίδιο. Εμένα αυτό που μου έλειψε ήταν η φωνή των ποιητών. Ναι, πράγματι, μας μίλησαν μέσα από τα 3-4 ποιήματα που διάβασαν αλλά δεν θεωρώ ότι ήταν αρκετό, τουλάχιστον για μένα. Θα προτιμούσα οι νέοι αυτοί να είχαν περισσότερο χρόνο να μας συστηθούν με τον τρόπο που εκείνοι θέλουν, να μοιραστούν όσα θέλουν πραγματικά να μοιραστούν, να μας μιλήσουν για όσα τους προβληματίζουν, για όσα τους εμπνέουν, για το τώρα της ποίησης. Ενώ ακούστηκαν ένα σωρό εικοσάλεπτες διαλέξεις για το μέλλον της ποίησης, οι νέοι ποιητές που το κυοφορούν, στριμώχτηκαν μέσα σε πέντε λεπτά ανάγνωσης. Αναρωτιέμαι αν δεν ήταν προαποφασισμένη η ανάγνωση-απαγγελία ποιημάτων και καθένα από αυτά τα παιδιά διάλεγε τον τρόπο της παρουσίασής του, πώς θα συστηνόταν, τι θα ήθελε να μας πει και πώς. Δεν είναι τυχαίο που στις συζητήσεις δεν παρενέβαιναν καθόλου οι νέοι. Ακόμα και όταν σιωπά, το κενό δεν μένει βουβό αλλά καλύπτεται από άλλες πληροφορίες εξίσου εκκωφαντικές, μας είπε ο Θωμάς. Άραγε μίλησε σε κανέναν αυτή η εκκωφαντική σιωπή; Την Κυριακή που το Συμπόσιο έφτανε στο τέλος του, ένας από τους ακροατές-θεατές παρότρυνε τους νέους να μιλήσουν κι έτσι πήραν τον λόγο τρεις. Το Συμπόσιο έκλεισε με τη φράση του Γιώργου Πέππα η ποίηση είναι πολιτική πράξη. Θεωρώ ότι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του Συμποσίου ήταν ο χρόνος εκτός της αιθούσης: Οι γνωριμίες-κουβέντες στα διαλείμματα, οι συν-κοινωνίες στους καφέδες/στο φαγητό/στο ποτό. Χαίρομαι που το Συμπόσιο αποτέλεσε την αφορμή για τη δημιουργία ενός παρεΐστικου κλίματος με πυρήνα την ποίηση.
Δεν παραγνωρίζω τη σημασία του Συμποσίου σε αυτά τα τριάντα χρόνια ζωής (www.epohi.gr/portal/politismos/7394-30–). Οι καιροί αλλάζουν όμως. Δεν ξέρω αν έχει ουσία να μιλάμε για εκσυγχρονισμό ενός θεσμού ο οποίος έχει πια παγιωθεί. Δεν ξέρω αν το Συμπόσιο μπορεί να βγει ή επιθυμεί να βγει από το καλούπι-καβούκι του και να αφουγκραστεί τους νέους ανθρώπους που αγαπούν την ποίηση με έναν τρόπο διαφορετικό από αυτόν που έχουν συνηθίσει οι παλιότεροι. Από την άλλη, δεν ξέρω αν οι νέοι θα ήθελαν να συμβεί κάτι τέτοιο. Αυτό που ξέρω είναι ότι τους εμπιστεύομαι. Το μέλλον της ποίησης είναι εντός τους.

Ράνια Κ.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: